Erwin Ista: 'Verpleegkundigen kunnen méér doen voor kinderen op de IC'


'Je werkt op het scherpst van de snede. Zorg bieden op een Intensive Care Kinderen kan gaan over leven of dood.' Senior-onderzoeker Erwin Ista werkte zelf jaren op de IC van het Erasmus MC-Sophia Kinderziekenhuis. Verpleegkundigen kunnen méér doen om het comfort van deze patiënten te verbeteren, is zijn overtuiging. Dat drijft hem nu bij het doen van onderzoek.

In mei won Erwin Ista de Anna Reynvaan wetenschapsprijs voor zijn artikel in Lancet Infectious diseases in 2016. Hij deed een systematische review en meta-analyse naar methoden om bloedbaaninfecties te voorkomen bij ernstig zieke patiënten met een centrale veneuze lijn. 'Een mooie opsteker', zegt de verpleegkundige die zijn carrière aanvankelijk puur in de techniek zocht. Hij deed de LTS, MTS en startte vervolgens met een HBO-docentenopleiding, 'omdat ik het sociale element miste.' En vanuit het niets ontstond zijn belangstelling voor de zorg, een voor hem onbekend terrein. Hij deed de in-service opleiding in Dirksland. 'Ik heb nooit spijt gehad van deze switch.'

Kriebelen

In het Erasmus MC-Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam specialiseerde hij zich. Hij werkte op de Intensive Care Kinderen. Door de techniek héén kijken, ernstige zieke kinderen zíen, door hebben wat je voor hen en hun ouders kunt betekenen, daar draaide het om voor hem. Na een aantal jaren ging het kriebelen: Erwin wilde 'iets' met onderzoek en ging de deeltijdstudie Verplegingswetenschap in Utrecht doen. 'Die studie heeft de basis gelegd voor mijn promotieonderzoek bij ernstig zieke kinderen naar sedatie en ontwenningsverschijnselen ter verbetering van hun comfort.'

Kwaliteit van leven

Erwin zegt dat het in een hoog-technische omgeving als een Kinder IC essentieel is dat verpleegkundigen de kwaliteit van leven voorop stellen. 'Ik droom er over dat op de Kinder IC verschijnselen als pijn, discomfort, delier en ontwenningsverschijnselen na gebruik van opiaten en kalmerende middelen verminderen. Geneesmiddelen zijn hier altijd nodig, maar verpleegkundigen kunnen méér doen ter verbetering van de ernstig zieke kinderen. Vooral door een omgeving te creëren, waarin ouders hun rol spelen, waarin het dag- en nachtritme meer wordt gestimuleerd, slaap wordt bevorderd en kinderen vroegtijdig worden gemobiliseerd. Bij volwassenen IC-patiënten is men daar al verder mee.'

Delier-app

Erwin weet dat, omdat hij inmiddels ook onderzoek doet naar zorg voor volwassen IC-patiënten. Hij deed als ZonMw-fellow een studie in verschillende ziekenhuizen naar de implementatie van de Delirium Richtlijn van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care. Delirium, het voorkomen en behandelen ervan spelen hierin een belangrijke rol. Tijdens de studie werd een app ontwikkeld, waarmee zorgprofessionals een delirium eerder kunnen herkennen en mogelijk kunnen voorkomen. 'Hoewel ik niet als verpleegkundige met volwassen IC-patiënten heb gewerkt, ben ik er dusdanig in thuis geraakt dat ik begrijp wat er bij volwassenen met een delier gebeurt. Omgekeerd heb ik voor de kinderstudies veel van de volwassenen geleerd.'

Goede ingangen

Juist voor verpleegkundig handelen in complexe situaties, zoals op de Kinder IC, is onderzoek belangrijk, vindt Erwin Ista. 'Het gaat niet alleen om succesvol te publiceren; je moet onderzoek doen waarmee verpleegkundigen aan het bed uit de voeten kunnen, dat hun zorg onderbouwt en verbetert. Voor het evalueren van het gebruik van kalmeringsmiddelen bestond geen gestandaardiseerde manier om te observeren of de dosis voldoende was. Door onderzoek is die er gekomen, wat betekent dat angst en discomfort daadwerkelijk afnemen. Dat geldt ook voor ontwenning van opiaten en kalmeringsmiddelen. Het heeft mij geholpen dat ik zelf uit de praktijk ben gekomen, ik heb goede ingangen naar afdelingen.'

Gastcollege's

Ook artsen vragen hem om advies over onderzoeksprojecten op het terrein van implementatieonderzoek. 'Dan heb ik toegevoegde waarde ten opzichte van de medisch onderzoekers. Ik probeer mijn onderzoek uit te dragen, ook naar andere ziekenhuizen en binnen een landelijke werkgroep. Maar dan wel op zo’n manier dat mensen er wat mee kunnen, bijvoorbeeld op gebied van scholing of implementatie.' Inmiddels geeft Erwin gastcolleges over implementatie, onder meer bij de studie verplegingswetenschap in Utrecht.

Hart volgen

Erwin boog zich het afgelopen jaar kritisch over zijn onderzoeksdomein als deelnemer aan het 'Leadership Mentoring in Nursing Research' (LMNR). 'Het ging om vragen als: kan dat domein groeien? Zijn er voldoende onderzoeksgelden? Heeft het toekomst? Zit ik in het goede veld? Dat is een dilemma geweest voor me. Ik werk weliswaar internationaal, mensen kennen me en zoeken contact. Maar is dat terrein met in Nederland jaarlijks ongeveer 5.500 opnames op kinder IC’s, niet een smal stukje? Uiteindelijk heb ik geconcludeerd dat ik mijn hart moet volgen, zoals ik altijd heb gedaan. Ook al is het een kleine patiëntengroep, er werken vrij veel verpleegkundigen op kinder IC’s. Voor ouders en kinderen heeft dit soort onderzoek meerwaarde, deze patiënten hebben immers nog een heel leven voor zich. Hoe beter ze herstellen, hoe meer profijt ze ervan hebben.'

Kansen grijpen

Hij gaat verder met implementatie- en verpleegkundig onderzoek. 'Er valt daarmee nog veel winst te behalen op de Kinder IC’s en daarbuiten. Er gebeurt nog veel op routine, er dienen zich nieuwe terreinen aan, zoals meer aandacht voor non-farmacologische interventies. Dat vraagt allemaal om een nadrukkelijker onderbouwing en verbetering van de verpleegkundige zorg. En dat kan zeker niet zonder aandacht te hebben voor een goede implementatie. Goed toegeruste verpleegkundigen kunnen dát verschil maken waar de patiënt beter van wordt. Er wordt binnen Nederland veel aan verpleegkundig onderzoek gedaan, maar liggen nog veel terreinen open. Als er zich kansen voordoen, dan moet je die grijpen, daarvan ben ik me nog bewuster geworden.'