Klinisch leiderschap

Importance of clinical leadership in the hospital setting
Daly, J., Jackson, D., Mannix, J., Davidson, P., Hutchinson, M., 2014. The importance of clinical leadership in the hospital setting. J. Healthc. Leadersh. 6, 75-83. doi:10.2147/JHL.S46161 /

Link to article

Dit artikel van Daly e.a. heb ik echt grijs gelezen. Ze bespreken het belang van klinisch (lees vakinhoudelijk / verpleegkundig) leiderschap in de ziekenhuis setting. Ik lees tussen alle regels door de vooruitstrevende en ambitieuze Australische verpleegkundige leiders. Heel anders dan de Amerikanen. Dit is innovatief en met realiteitszin. Verpleegkundig leiderschap is niet makkelijk maar wel cruciaal. Hun review laat dat mooi zien.
Quantitative systematic review of multi-professional teamwork and leadership training to optimize patient outcomes in acute hospital settings.
Husebø S.E. & Akerjordet K. (2016) Quantitative systematic review of multi-professional teamwork and leadership training to optimize patient outcomes in acute hospital settings.  Journal of Advanced Nursing 72(12), 2980-3000.

Review naar het effect van multidisciplinaire teamwork en leiderschapsinterventies als Crew Resource Management en TeamSTEPPS in ziekenhuizen op patiënten uitkomsten. De review is systematisch opgezet en biedt een mooi overzicht van onderzochte interventies en componenten van die interventies. Tevens worden concrete adviezen gegeven voor het gebruik van de bevindingen.

Professioneel leiderschap

Registered Nurses’ Association of Ontario (RNAO) (2013) Developing and Sustaining Nursing Leadership Best Practice Guideline
Registered Nurses’ Association of Ontario (RNAO) (2013) Developing and Sustaining Nursing Leadership Best Practice Guideline. Available here, accessed at 18 April 2016.

Deze richtlijn is geschreven door de Canadese beroepsvereniging voor verpleegkundigen (RNAO) en bedoeld om verpleegkundigen te ondersteunen in zowel formele als informele leiderschapsrollen,van de patiëntenkamer tot aan de bestuurstafel en in allerlei praktijkvelden en domeinen. De richtlijn beschrijft allerlei leiderschapsgedrag dat verpleegkundigen individueel en als team of groep kunnen toepassen.
Learning to Improve - Improved Learning
Het proefschrift van Annemarie downloaden
NursingSensitiveOutcomes. Which priority indicators to use to evaluate nursing care performance? A discussion paper.
Dubois CA1,2, D'amour D1, Brault I1, Dallaire C3, Déry J1, Duhoux A1, Lavoie-Tremblay M4, Mathieu L5, Karemere H1, Zufferey A6.J Adv Nurs. 2017 Jun 29. doi: 10.1111/jan.13373.

Dit artikel geeft een helder overzicht van NursingSensitiveOutcomes op het niveau van de patiënt (infecties, ondervoeding , decubitus, vallen, zelfmanagment, medicatiefouten) beïnvloed kunnen worden door het aantal en de opleiding van verpleegkundigen, hun werkcondities, werkomgeving en werkprocessen. Het gaat dus echt om die patiënten uitkomstmaten die door goede verpleegkundige zorg en de organisatie daarvan zijn te beinvloeden. Kortom het gaat om de grote impact op kwaliteit van zorg. Hiermee kun je als leider helder communiceren welke invloed goede zorg dus heeft en hoe je dit kunt organiseren. Daarnaast helpt het je als leider te prioriteren waarop je wilt inzetten met evidence based kwaliteitsverbeteringen.
Leadership mentoring in nursing research, career development and scholarly productivity: A systematic review
Thóra B. Hafsteindóttir, Angeli M. van der Zwaag, Marieke J. Schuurmans. Leadership mentoring in nursing research, career development and scholarly productivity: A systematic review. International Journal of Nursing Studies. (2017) 21-34

Dit artikel beschrijft een literatuurstudie naar leiderschapsprogramma’s en mentoring voor gepromoveerde verpleegkundig onderzoekers, en de invloed daarvan op onderzoeksproductiviteit, carrière ontwikkeling, gezondheid, en andere belangrijke uitkomstmaten. 1775 artikelen zijn gescreend waarvan er 2 gingen over mentoring programma’s voor gepromoveerde verpleegkundigen. Daarnaast zijn 13 studies geïncludeerd waarin het effect van mentoring werd onderzocht op verschillende uitkomstmaten. De resultaten laten zien dat mentoring een positief effect heeft. Het mooie van dit artikel is ondermeer dat het ook daadwerkelijk heeft bijgedragen aan het ontwikkelen van een leiderschapsprogramma voor gepromoveerde verpleegkundigen in Nederland, het Leadership Mentoring in Nursing Research (LMNR). We zijn benieuwd naar de effecten!

Het artikel downloaden
Eindevaluatie Wijkverpleegkundigen
Ontwikkeling leiderschap wijkverpleegkundigen draagt bij aan behoud van verpleegkundigen en aantrekkelijkheid van het beroep

Ontwikkeling leiderschap wijkverpleegkundigen draagt bij aan behoud van verpleegkundigen en aantrekkelijkheid van het beroep Op dinsdag 14 augustus 2018 ontvangt minister De Jonge van VWS 42 ambassadeurs wijkverpleegkundigen die het evaluatierapport ‘Opbrengsten vijf jaar ambassadeurs voor de wijkverpleegkundigen’ aanbieden. Deze wijkverpleegkundigen hebben net als 74 anderen deelgenomen aan een leertraject van negen maanden, gefinancierd door ZonMw en opgezet door de beroepsvereniging V&VN en bureau Lambregts.

Uit de wetenschappelijke evaluatie, uitgevoerd door het lectoraat Chronisch Zieken van Hogeschool Utrecht, blijkt dat de ambassadeurs door dit traject niet alleen meer lef hebben gekregen, ook ervaren zij een toename in assertiviteit, persoonlijke en professionele ontwikkeling. Deze ambassadeurs laten een groei zien in leiderschap. Zij zijn rolmodellen voor de beroepsgroep, zorgen voor een positief imago voor de wijkverpleging, zijn succesvol in het werven van nieuwe collega’s en geven gastcolleges bij de opleiding verpleegkunde op hogescholen.

De ambassadeurs komen op voor de meest kwetsbare cliënten en oefenen invloed uit bij gemeentes en de overheid. Opvallend is dat 76% van de ambassadeurs aangeeft dan hun rol is veranderd tijdens of na het traject. Ze constateren dat ze collega’s en teams meer coachen en zijn sterker betrokken bij beleid en organisatieveranderingen en kennisoverdracht.

Ook financiers, zorgaanbieders, verzekeraars en andere stakeholders zijn blij met de ambassadeurs. Voormalig staatssecretaris Van Rijn zegt in het rapport: “Ik denk dat je zou kunnen zeggen dat de wijkverpleegkundigen de fronttroepen waren van de transitie, van het mensen in staat stellen om langer thuis te wonen. De ontwikkelingen in de zorg maakte dat we ambassadeurs nodig hadden die richting en zicht konden bieden op wat er nu verwacht werd en wat de gevolgen voor het vak waren.”

De ambassadeurs schakelen heel makkelijk tussen de werelden van praktijk en beleid. Als vertalers en verbinders treden zij op. Deze ambassadeurs zorgen ervoor dat de verbinding wordt gelegd tussen beleid en praktijk, of dat nu bij Zorgverzekeraars Nederland, of dat nu bij VWS of de NZA is. Diverse elementen dragen bij aan het succes van het traject zoals de selectieprocedure, de inhoudelijke onderdelen die goed op elkaar zijn afgestemd en de individuele coaching.

De resultaten van de wetenschappelijke evaluatie van het ambassadeurstraject voor de wijkverpleegkundigen is uitgevoerd door het lectoraat Chronisch Zieken van Hogeschool Utrecht. Na de zomer start groep zes met het ambassadeurstraject.

Organisatie, systeem en leiderschap

The invisible work of nurses : hospitals, organisation and healthcare
Allen, D. (2015). The invisible work of nurses : hospitals, organisation and healthcare / https://www.nursingtimes.net/opinion/book-reviews/the-invisible-work-of-nurses/7001941.article

In mijn vlog over Verpleegkundig leiderschap had ik (Pieterbas Lalleman) het al over het ‘onzichtbare werk’ van verpleegkundige. Die term heb ik ontleent uit dit prachtig boek van Davina Allen. Zij is zelf ook verpleegkunidge én onderzoeker. In haar boek laat ze zien dat verpleegkundig werk vaak onzichtbaar blijft voor velen. Hierdoor is er niet altijd de erkenning die je zou verwachten. Ze beschrijft bijvoorbeeld dat naast het ‘zorg werk’, verpleegkundigen ook een groot deel van hun tijd bezig zijn (sommige zeggen rond de 70%) met ‘organiseer werk’. En juist dat ‘organiseren’ zien we niet als het echte werk. Dat is lastig want daarmee diskwalificeren we een groot deel van wat we doen. Immers, de 30% ‘zorg werk’ is het echte werk. Davina Allen laat mooi zien dat juist ook dat ‘organiseer werk’ cruciaal is voor goede patiënten zorg en pleit voor een herwaardering van waar het in ons vak over zou moeten gaan. De zorg in complexer geworden, dat vraag om meer organiseren en dus meer leiding nemen door verpleegkundigen. Nu doen we dat nog vaak ‘onzichtbaar’, stop daar mee, laat zien wat je bijdraagt aan goede patiënten zorg.
Nurse staffing and education and hospital mortality in nine European countries: a retrospective observational study.
Aiken, L. H., Sloane, D. M., Bruyneel, L., Van den Heede, K., Griffiths, P., Busse, R., . . . Lesaffre, E. (2014). Nurse staffing and education and hospital mortality in nine European countries: a retrospective observational study. The Lancet, 383(9931), 1824-1830 / https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24581683

Deze studie is natuurlijk een must read. En niet omdat het zo’n sappig of spannend artikel is met mooie beschrijvingen van ons werk maar om de impact van de studie zelf én natuur het zeer hoog aangeschreven blad waar het in is verschenen. De studie laat namelijk zien dat als je investeert in de opleiding van de verpleegkundig personeel en de verpleegkundige-patiënt ratio omhoog gooit, je minder complicaties en sterfgevallen hebt in je ziekenhuizen.
What are the core elements of patient‐centred care?
Kitson, A., Marshall, A., Bassett, K., & Zeitz, K. (2013). What are the core elements of patient‐centred care? A narrative review and synthesis of the literature from health policy, medicine and nursing. Journal of Advanced Nursing, 69(1), 4-15 / https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22709336

Patient of persoonsgericht werken is voor mij (Pieterbas Lalleman) het belangrijkste element van Verpleegkundig leiderschap. Dat is niet eenvoudig. Kitson laat in haar overzicht van de literatuur mooi zien waarom dat niet eenvoudig is en waar het om zou moeten gaan bij patiënt gericht werken (je kunt natuurlijk ook het prachtige proefschrift over persoons gericht leiderschap lezen van Shaun Cardiff / http://www.proefschriftenverpleegkunde.nl/publicatie-zoeken/entry/104/ )
Leadership styles and outcome patterns for the nursing workforce and work environment: a systematic review. International  Journal of Nursing Studies
Cummings G.G., Macgregor T., Davey M. et al. (2010) Leadership styles and outcome patterns for the nursing workforce and work environment: a systematic review. International  Journal of Nursing Studies 47 (3), 363–385.

Deze omvangrijke review beschrijft het effect van verschillende leiderschapsstijlen op personele uitkomsten als werktevredenheid, functiewaardering, welbevinden, werkomgeving, werkrelaties en productiviteit en effectiviteit van werk van verpleegkundigen. Door de brede vraagstelling en omvang is het een echt key-article wat je zou moeten lezen als je meer over leiderschapsstijlen wilt weten.
Linking nurses’ perceptions of patient care quality to job satisfaction: the role of authentic leadership and empowering professional practice environments
Laschinger H.K.S. & Fida R. (2015) Linking nurses’ perceptions of patient care quality to job satisfaction: the role of authentic leadership and empowering professional practice environments. Journal of Nursing Administration 45 (5), 276–283.

Structural empowerment (SE) is essentieel voor een stimulerende werkomgeving en daarmee ook voor de patiënten en personele uitkomsten. In deze dwarsdoorsnede studie is onderzocht wat het effect is van authentiek leiderschap op SE. Vervolgens is gekeken naar het effect van SE op de werkomgeving van verpleegkundigen en de kwaliteit van zorg en werktevredenheid van verpleegkundigen.
Combining clinical practice and academic work in nursing: a qualitative study about perceived importance, facilitators, and barriers regarding clinical academic careers for nurses in university hospitals.
Oostveen CJ, Goedhart N, Francke AL, Vermeulen H., J Clin Nurs. 2017 Aug 9. doi: 10.1111/jocn.13996. Artikel over carrièrepaden voor kruisbestuiving tussen onderzoek, onderwijs en patiëntenzorg.

Academisch werk voor verpleegkundigen nog onvoldoende gefaciliteerd De huidige heersende verpleegkundige cultuur in ziekenhuizen wordt gezien als een academische misfit, waardoor academisch opgeleide verpleegkundigen wegtrekken uit de praktijk. Verpleegkundigen ontwikkelen zich steeds vaker op master en academisch niveau. Juist zij kunnen grote invloed hebben om het verder verhogen van kwaliteit, veiligheid, doelmatigheid en persoonsgerichtheid. In het bijzonder hebben zij invloed op zogenaamde 'nursing sensitive outcomes' zoals infecties, ondervoeding, delier, zelfredzaamheid, participatie en kwaliteit van leven. Daarnaast kunnen zij een grote rol spelen in het ontwikkelen van een professionele en innovatief werkklimaat, waarvan bekend is dat dit leidt tot excellente patientenzorg. Het ontwikkelen van Klinisch Academische Carrièrepaden waarin functies gecreëerd worden, waarin de combinatie van praktijk met onderzoek of onderwijs mogelijk is, is een strategie om deze verpleegkundigen te behouden en niet te verliezen. Iets wat van groot belang is in de moeilijke arbeidsmarkt heden ten dage. Maar wat zijn de kansen en bedreigingen voor de implementatie van deze innovatieve carrièrepaden voor verpleegkundigen? In het onderzoek zijn interviews en focus groepen gehouden met stakeholders uit bestuur, management, onderzoek en onderwijs. Zowel medisch als verpleegkundig bestuurders, medisch specialisten, academisch opgeleide verpleegkundigen, verpleegkundig afdelingshoofden, HR managers en docenten van hogescholen. Drie belangrijke thema's kwamen naar boven; Cultuur, leiderschap en infrastructuur. Met betrekking tot de cultuur is de grote nadruk op directe patiëntenzorg een belangrijke belemmering. Verder ontbreekt het aan verpleegkundig leiderschap (visie, inspireren, rolmodellen, doorzettingsmacht) op alle (management)-niveaus in ziekenhuisorganisaties om deze grote verandering gestalte te kunnen. Hierdoor worden hoger opgeleide verpleegkundigen onderbenut en zijn en er geen faciliterende infrastructuren (zoals een modern functiehuis) om deze krachtige combinatie van praktijk met onderzoek en onderwijs mogelijk te maken. Om academisch opgeleide verpleegkundigen te behouden aan het bed zal op politiek en de verschillende management lagen in zowel ziekenhuis organisaties als hogescholen stelling moeten worden genomen inzake: 1) het belang van klinisch academische carrièrepaden voor verpleegkundigen voor excellente patiëntenzorg en 2) posities en functies waarin klinisch met academisch werk kan worden gecombineerd.

Beleid, politiek en leiderschap

Nog geen documenten beschikbaar